Als verontschuldigen jouw standaard is geworden
In gezonde relaties nemen mensen verantwoordelijkheid voor hun eigen gedrag, emoties en keuzes. In narcistische relaties wordt verantwoordelijkheid een manipulatie tool – een wapen om controle te houden, jou klein te maken en te verwarren.
Misschien herkenbaar?!
Marian komt thuis met de boodschappen. Ze is nog maar kort samen met haar vlam en woont als snel met hem samen. Het is allemaal super snel gegaan, maar het voelde zó goed. Ze heeft alle boodschappen gehaald behalve kaas, iets dat zij zelf niet eet en dus ook nooit koopt. Ze was er zonder bij na te denken zo aan voorbij gelopen.
Het was belangrijk voor hem, bleek al snel, want zijn jong-volwassen zoon komt thuis het weekend en hij is er dol op. Zijn reactie: “Natuurlijk heb je juist de kaas vergeten. Je zei al dat je het zelf niks vindt. Blijkbaar denk je alleen maar aan jezelf en boeien mijn kinderen jou niet. Ik ga zelf wel naar de super.
Marian verontschuldigt zich uitgebreid. Ze voelt zich schuldig, egoïstisch, niet zorgzaam. Ze biedt aan zelf terug te gaan naar de winkel. “Nee, nu hoeft dat niet meer”. Marian onthoudt dat zij alert moet zijn alles precies goed te doen en niks te vergeten. Van binnen voelt zij zich verdrietig, onbegrepen en alleen. Ze hadden nog geen jaar een relatie.
Hier gebeurt iets bedrieglijks: zijn teleurstelling over de kaas wordt getransformeerd naar een fundamentele tekortkoming van Marian als kersverse partner. Een vergeten product wordt bewijs dat ze “alleen aan zichzelf denkt” en “niet om hem en zijn kinderen geeft”.
Dit is geen communicatie over een vergeten boodschap. Dit is verantwoordelijkheid als wapen. Laten we eerst kijken naar hoe dit werkt.
Hoe narcistische manipulatie werkt
In dit voorbeeld kunnen we de volgende manipulaties ontdekken:
- zijn belang, wordt haar belang
- zelf elk aandeel ontkennen over de wijze van communiceren
- jou vastzetten in een positie van eeuwige schuldenaar
- de eisen die worden gesteld
- gaslighting
- infantiliseren.
1. Hier maakt de nieuwe vlam van zijn belang, haar verantwoordelijkheid. “Ik ben al jong gescheiden van de moeder van de kinderen, maar door jou zullen ze zich minder welkom voelen want ‘de lievelings van zijn zoon’ is niet in huis”. Jij veroorzaakte dit, het is daarmee niet zijn verantwoordelijk. Dit kan betekenen dat jij voortdurend op je hoede bent, alles vermijdt wat hen zou kunnen triggeren, je gaat je continu aanpassen om het gedrag van de ander te managen.
2. Zien wat er niet aardig aan is, is er niet bij. De nieuwe vlam is niet van plan zijn excuses aan te bieden voor de boute opmerkingen en de aannames die gedaan worden. Het ligt aan haar, en niet aan hem. “Als jij het niet was vergeten, had ik dat niet hoeven zeggen.” Het is de verkeersdrukte, hun jeugd, hun stressvolle baan, of jouw gedrag – maar het is nooit de eigen beslissing om te schreeuwen, te kleineren of te manipuleren.
3. Je wordt verantwoordelijk voor het emotionele welzijn van de ander. “Jij bent verantwoordelijk voor mijn geluk, mijn depressie, mijn woede.” Je voelt je verplicht de emoties te managen alsof de gevoelens van de ander jouw taak zijn. Dat ken je van vroeger, dus je hebt niet in de gaten dat je in die valkuil stapt. Je vindt het doodnormaal. Je gaat harder werken aan het geluk van de partner, dan dat zij dat zelf doen. Je past je leven aan om het humeur te stabiliseren en als iets niet uitpakt zoals gepland, is het jouw schuld. Je bent uitgeput van het emotionele management dat eigenlijk hun eigen verantwoordelijkheid is.
4. Je moet voldoen aan onmogelijke standaarden. Jij moet perfect zijn – geen vergissingen maken, altijd attent zijn en volledig beschikbaar. Maar de ander is nergens toe verplicht. Eén fout van jou wordt eindeloos herhaald als bewijs dat jij tekortschiet, terwijl de herhaalde grensoverschrijdingen van de ander “niet zo bedoeld waren” of een”overdreven reactie” van jou zijn.
5. Ken je de tablet waar je iets tekent op carbon en dan met zo’n schuifje een leeg blad kan maken? Zo gaat dat ook in narcistische relaties. Er gebeurt iets, jij weet zeker dat het zo gegaan is en hup: de schuif gaat over het vel en wat je hoort is: “Nee hoor, dat heb ik nooit zo gezegd, dat is nooit gebeurd of jij verzint dingen.” Je gaat twijfelen aan je eigen waarneming. Misschien was het inderdaad niet zo erg? Misschien herinner je het verkeerd? Voor je het weet neem je verantwoordelijkheid voor iets wat zij deden, verontschuldig je je voor het “verkeerd herinneren” van hun gedrag en langzaam aan krijg je het idee dat je gek aan het worden bent. Dit noemen we gaslighten en het is een zeer veel voorkomend en destructief mechanisme in narcistische relaties.
6. Jouw autonomie wordt ondermijnd doordat de ander zogenaamd ‘zorg’ voor je draagt. Jouw kwetsbaarheid komt de ander heel goed uit. Neem weer even het voorbeeld van Marian. Zij wil alles goed doen, perfect zijn, niks vergeten en de ander helemaal in de watten leggen. Dat kàn niemand, en dus ligt daar een gevaar op de loer. De ander kan je namelijk gaan behandelen alsof je niet capabel bent, neemt vervolgens beslissingen “voor je eigen bestwil” en corrigeert je constant. Dit infantiliseren verpakt als bezorgdheid maakt dat je afhankelijk wordt van hun goedkeuring, twijfelt aan je eigen oordeel, verantwoordelijkheid afgeeft die eigenlijk van jou is. En dat alles omdat je zelf alles goed wil doen en perfect wil zijn. In een toxische relatie zijn jouw omgeheelde trauma’s als prooien voor een kudde wilde dieren.
Het verschil voelen
Wat is wel een fijne reactie? Een gezonde reactie op vergeten kaas is: “Och, ik ben de kaas vergeten. Kunnen we improviseren, zal ik even teruggaan of zal ik het morgen halen?” en je partner geeft duidelijk aan wat voor hem het fijnst is en zegt: “Ik ga zelf wel even” of “Laten we samen even gaan”, als kaas echt een noodzaak is op dat moment. Niks aan de hand? Dan bedankt je partner je voor de gehaalde boodschappen.
Een toxische reactie: “Je vergeet altijd wat belangrijkste voor mij is. Dit bewijst maar weer dat je niet om me geeft.”
Het verschil zit in de proportie en de intentie-toekenning. Gezonde mensen zien een vergissing – een incident zonder betekenis over je karakter. Toxische mensen zien bewijs van jouw karakter, jouw opzet om hen te kwetsen, jouw fundamentele onvermogen om een goede partner te zijn.
Verontschuldigen als teken aan de wand
Als je je regelmatig verontschuldigt voor dingen die niet jouw verantwoordelijkheid zijn, als je je schuldig voelt over hun emoties en gedrag, als je voortdurend probeert perfect te zijn om hun uitbarstingen te voorkomen – dan wordt verantwoordelijkheid als wapen tegen je gebruikt.
Herstellen van deze vorm van narcistisch misbruik, betekent verantwoordelijkheid teruggeven aan wie het toebehoort en verantwoordelijkheid nemen voor jouw eigen aandeel, te weten het aannemen van de verantwoordelijkheid terwijl deze niet van jou is. Hun woede is niet jouw schuld. Hun teleurstelling is niet jouw falen. Hun gedrag is niet jouw verantwoordelijkheid – ook niet als ze overtuigend claimen van wel.
Jouw verantwoordelijkheid ligt dicht bij jezelf en is krachtiger: jezelf beschermen, je eigen grenzen bewaken, en je terugtrekken wanneer iemand consequent jou de schuld geeft van hun eigen keuzes. Dat is geen egoïsme. Dat is zelfbehoud.
Op het moment dat je jezelf herkent in deze blog, en je wilt een keer stilstaan bij wat jou overkomt, plan dan een afspraak in bij het Narcisme Spreekuur van Debbie.